De kus van Jacques van Marken

0
Van Marken

Museum voor een captain of industry

Rob Trompper en Chris de Weijer (architect, DP6) stonden in oktober aan de wieg van de stichting Museum Van Marken; een groep Delftenaren die in Delft een museum wil oprichten voor de man die als ‘captain of industry’ bijna al zijn dromen in Delft wist te realiseren. Dat deed Jacques van Marken samen met zijn echtgenote en ‘fabrieksmoeder’, Agneta Matthes.

Vanwaar dit initiatief? Waarom is het echtpaar Van Marken zo bijzonder? Trompper: Zij hebben Delft in 1870 wakker gekust. De Van Markens hebben met al hun economische activiteiten de Delftse economie en cultuur weer een boost gegeven. Zij waren uiterst innovatief. Hun producten (gist, slaolie, lijm, gelatine) werden met de modernste technieken en apparatuur ontwikkeld, wat ze direct een onoverbrugbare voorsprong gaf. Een ‘afvalstof’ als ruwe spiritus werd voor nieuwe productlijnen gebruikt: parfum, jenever. Ze waren eigenlijk een soort ‘Steve Jobs-en’ van de 19de eeuw. Daarnaast waren zij ook community-builders. Ze creëerden voor hun arbeiders het Agnetapark en een sociaal vangnet, dat 50 tot 80 jaar later pas gemeengoed in heel Nederland zou worden. Deze verworvenheden maken het echtpaar Van Marken als ‘modelondernemers’ eigenlijk groter dan Philips of Stork.

Wat kunnen ondernemers van nu leren van Van Marken? Het meest bijzondere is zijn compleetheid. Hij was zowel technisch, zakelijk, creatief als sociaal heel goed ontwikkeld. Hij had bijvoorbeeld een neus voor de nieuwste technieken: toverlantaarn, film, telefoon, spraakmakende reclame (‘Slaoliestijl’). In roerige tijden wist hij financiering te organiseren
en goede partners aan zich te binden. Denk aan de gebroeders Calvé in Bordeaux. Hij organiseerde zowel thuis als in de schouwburg ‘Onder Ons’-avonden, waardoor een hecht netwerk van Delftse ondernemers, wetenschappers en ook musici/artiesten ontstond.

Is er behoefte in Delft aan zo’n project? Er valt museaal zoveel te vertellen. En de verbanden met andere bedrijven en instellingen in het Delft van toen zijn nu nog steeds sterk aanwezig. Veel Delftenaren hebben wel een familielid dat vroeger bij de Gist, Calvé, de Lijmfabriek of Drukkerij Van Marken werkte. We worden nu al vaak gebeld door mensen, die bijzondere objecten voor ons museum hebben: een Art Nouveau paviljoen uit 1900, de partituur van de ‘Gistmars’, radio-opnamen van de VPRO.

Kennen jullie aansprekende voorbeelden in binnen- en buitenland? In het Cuypershuis in Roermond worden leven en werk van de bekende architect Pierre Cuypers op een heel mooie manier getoond en worden tegelijkertijd ook verbindingen gelegd met de hedendaagse tijd. In Noord-Frankrijk (Guise) heb je het museum van kachelfabrikant Godin. Hij -tijdgenoot van Van Marken- creëerde ook een fabrieksdorp voor zijn personeel: de Familistère. Daar komen jaarlijks zeventigduizend bezoekers op af.

‘van marken had een neus voor spraakmakende reclame’

Hoe ziet jullie ideale Museum Van Marken eruit? Het Museum Van Marken biedt niet alleen een mooi historisch overzicht aangevuld met wisseltentoonstellingen, maar is tegelijkertijd een bruisende plek waar de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van (bio)
technologie te zien zijn. Een plek waar lezingen en congressen gehouden kunnen worden en tegelijkertijd een middelpunt voor de sociale verbanden, zoals het Agnetapark en de vele verenigingen die uit initiatieven van de Van Markens zijn voortgekomen: de Harmoniekapel, gymnastiekvereniging Sparta. Als gebouw zou het het allermooiste zijn om een van de oude, leegstaande gebouwen van de Gistfabriek te gebruiken. Die lenen zich hier prima voor en liggen in de nabijheid van het Agnetapark, dat in feite al als een openluchtmuseum functioneert. Natuurlijk worden ook de oude banden met de TU Delft aangehaald. Met de huidige klimaattransitie zou Delft-tech wereldwijd een hoofdrol kunnen vervullen. Er zijn zoveel bijzondere ontwikkelingen van nu om met het museum bij aan te haken.

Wat kunnen ondernemers en geïnteresseerden nu al doen en verwachten? We zijn nu al bezig om onderdelen en activiteiten van het museum te ontwikkelen als opmaat voor 2019: 150 jaar Gist! Dat wordt groots gevierd, ook door DSM. We ontwikkelen Van Marken-wandelingen, de eerste producten voor de museumwinkel en we zullen de eerste museumstukken verzamelen en opknappen!

Vriend van het museum worden? Vriend van Museum Van Marken worden kan via
www.museumvanmarken.nl. Natuurlijk is het museum al voor de helft fysiek aanwezig (het Agnetapark), maar door Vriend van het museum te worden, kunnen wij nu alvast alles in gang zetten om straks met het fysieke museum in volle sprint van start te gaan. Natuurlijk bieden wij Vrienden allerlei voordelen.