Hightech kankerzorg, gewoon in Delft

Wie over de A13 rijdt, ziet HollandPTC bijna niet liggen. Maar achter de gevel van het protonentherapiecentrum staat een van de grootste medische apparaten ter wereld. Een plek waar fysici en artsen samen werken aan betere kankerzorg.

“Ruim tien jaar geleden was dit nog weiland. Vanuit het niets is er een volledig nieuw instituut verrezen”, vertelt Irene van Haaren, directeur-bestuurder van Holland Protonen Therapie Centrum in Delft. In het hart van het gebouw staat de indrukwekkende deeltjesversneller voor protonen. Hier werd in 2018 de eerste patiënt behandeld. Irene van Haaren werkte twintig jaar in de financiële sector, maar op een gegeven moment zocht ze iets met meer maatschappelijke impact. “De zorg trok me, ook vanwege een ervaring met kanker in mijn omgeving”, vertelt ze. Bij HollandPTC vond ze een jonge organisatie op het snijvlak van technologie en patiëntenzorg.

Nauwkeurige behandeling

Protonentherapie is een vorm van bestraling bij kanker. Wat het onderscheidt van fotonentherapie, de gangbare methode, is dat de bundel in de tumor stopt, terwijl de fotonenbundel ook dosis achter de tumor afgeeft. Omliggend weefsel wordt hierdoor minder of niet beschadigd. Voor sommige patiënten maakt dat een tastbaar verschil, vertelt Van Haaren. “Op de lange termijn is de kans op bijwerkingen door de bestraling kleiner. Tijdens de behandeling zien artsen al dat sommige mensen fitter door hun behandeling heengaan. Bij slokdarmkanker konden patiënten na een protonenbehandeling soms een operatie uitstellen. De gereedschapskist van behandelingen wordt dus groter. Protonentherapie is geen vervanging van andere technieken, maar een aanvulling voor patiënten bij wie het echt meerwaarde heeft.”

Nederland heeft drie protonencentra: in Groningen, Maastricht en Delft. HollandPTC werkt met hen samen in de zorg en wetenschappelijk onderzoek. Negen soorten tumoren worden nu in Delft behandeld, van borstkanker tot hersentumoren en slokdarmkanker. Een bijzonder specialisme is de behandeling van oogmelanoom: HollandPTC is het enige protonentherapiecentrum in Nederland met een eigen ooglijn.

Iedereen kent je naam

Achter elke behandeling gaat een heel team schuil. Naast artsen werken er klinisch fysici die de veiligheid van de apparatuur bewaken en medisch beeldvormings- en bestralingsdeskundigen die voor iedere patiënt een individueel bestralingsplan maken en de bestraling uitvoeren. Zo’n behandeltraject verschilt sterk in duur: van vier keer tot wel 35 dagen waarbij de patiënt iedere werkdag bestraald wordt. Hoewel Delft niet voor iedereen om de hoek is, staat de patiënttevredenheidsscore op een 9,6. “Het is hier overzichtelijk”, vertelt Van Haaren. “En klein genoeg om ieders naam te kennen. Dat helpt tijdens een moeilijk ziekteproces.”
Patiënten komen er niet zomaar binnen. Ze worden doorverwezen vanuit ziekenhuizen en andere bestralingsinstituten. De radiotherapeut-oncologen bij HollandPTC werken ook bij andere ziekenhuizen, onder andere in Rotterdam, Leiden en Den Haag. Dit om verbonden te blijven met de bredere zorgketen.

Onderzoeksfaciliteiten huren

Wat de faciliteit extra bijzonder maakt, is de combinatie van zorg en onderzoek. Binnen HollandPTC wordt uiteenlopend onderzoek gedaan, denk aan klinische studies en technisch onderzoek om protonentherapie te verbeteren. Bovendien huren andere instellingen en bedrijven de onderzoeksruimtes voor uiteenlopende toepassingen, ook buiten de zorgsector. “Ik sta soms zelf versteld van waarvoor bedrijven onze faciliteiten gebruiken, van medisch onderzoek tot experimenten met zaden.” Via een Europees samenwerkingsverband wordt de onderzoeksfaciliteit ook internationaal verhuurd; binnen Nederland lopen gezamenlijke onderzoeken met Erasmus MC, LUMC en TU Delft. Van Haaren: “Protonentherapie is veelbelovend, maar we hebben langjarige onderzoeken nodig om de meerwaarde te bepalen.”

Van Haaren vindt het voor de komende jaren vooral belangrijk dat protonentherapie bekender wordt, zodat de therapie een normaal onderdeel wordt van het gesprek tussen arts en patiënt. “We willen dat iedereen die ervoor in aanmerking komt, er ook voor kan kiezen”, zegt ze. “Ook al betekent dat voor sommigen een verre rit naar Delft.”

Schenken aan de foundation

Het onderzoek van HollandPTC wordt gefinancierd door een combinatie van onderzoekssubsidies en de verhuur van onderzoeksfaciliteiten. Het centrum heeft geen winstoogmerk. Wat overblijft, gaat terug naar onderzoek en ontwikkeling. Om dat onderzoek verder te versnellen, is de HollandPTC Foundation opgericht. Die haalt donaties op bij vermogensfondsen, particulieren en bedrijfsvrienden. De foundation ondersteunt onderzoekers die een project willen opstarten om de behandeling verder te verbeteren en ontwikkelen.