De toekomst van baksteen

Baksteen is een van de oudste bouwmaterialen ter wereld en volgens kenners Koen Mulder en Ruud van den Akker staat het materiaal ook vandaag de dag nog volop in de actualiteit. In de Delftse groothandel van GDS Keramiek delen zij hun visie op de toekomst van baksteen, de laatste trends en de ontwikkelingen in de branche.

De imposante groothandel van GDS Keramiek is gevestigd in het Schiegebied en is te herkennen aan de klassieke gevel die opvalt in het straatbeeld. Zodra je het pand binnenstapt, voelt het alsof je een andere wereld betreedt. Dakpannen en gevelstenen in talloze vormen en kleuren maken direct duidelijk waar het hier om draait. Een waar walhalla voor liefhebbers van het bouwmateriaal.

Mulder is zo’n liefhebber. De voormalig architect is werkzaam als TU-docent in bouwtechniek en architectuur en schreef het boek Het Zinderend Oppervlak, dat gaat over metselwerkverbanden en -patronen. Van den Akker is oprichter en mede-eigenaar van GDS Keramiek. Hij is al meer dan dertig jaar actief in de branche en met GDS zet hij zich nadrukkelijk neer als een verlengstuk van de industrie. “We laten zien waar de gevelstenen en dakpannen écht vandaan komen en van gemaakt zijn, zodat architecten, aannemers en projectontwikkelaars precies weten waarvoor ze kiezen”, vertelt Van den Akker.

Kennismaking

Mulder en Van den Akker leerden elkaar kennen tijdens een project met studenten in The Green Village, waar Mulder als docent bij betrokken was en GDS de stenen voor leverde. Nog steeds werken ze zo nu en dan samen. Bijvoorbeeld tijdens het GDS-evenement op 7 oktober, waar Mulder een van de sprekers is en vertelt over de veelzijdigheid én de toekomst van bakstenen.

Duurzaam fundament

Want dat bakstenen de toekomst hebben, staat voor hen vast. “In de huidige wegwerpcultuur lijken we te zijn vergeten dat baksteen bij uitstek een duurzaam product is als je kijkt naar levensduur”, vertelt Mulder. “Baksteen bewijst al eeuwenlang zijn kracht: gebouwen uit vorige eeuwen staan nog steeds. Met een levensduur van wel duizend jaar (mits goedgemetseld) is het wat mij betreft hét bouwmateriaal van de toekomst.”

Ook Van den Akker kijkt positief naar de toekomst van de baksteen. “Keramiek is zo veelzijdig; de mogelijkheden ermee zijn onbegrensd. In tegenstelling tot de steenlobby, is de houtlobby de laatste jaren sterk aanwezig geweest. Je ziet nu veel gevels met hout, dat voelt voor veel mensen als duurzaam. Maar als je na 125 jaar een huis afbreekt, heb je het hout al vaak geschilderd en misschien wel drie keer moeten vervangen, terwijl stenen blijvend hergebruikt kunnen worden.”

Nieuwe vorm en functie

Toch wordt de branche gedwongen zich aan te passen aan de nieuwe tijd, waarin de functie en de vorm van baksteen steeds meer verandert. “Eeuwenlang was de baksteen die je aan de buitenkant van een gebouw ziet, het materiaal waarmee het gebouwd was”, legt Mulder uit. “Tegenwoordig zien we dat een gebouw een betonnen binnenkant heeft, waar bakstenen tegenaan gezet zijn. Puur esthetisch. We zien een trend waarin de bakstenen steeds dunner worden. Het is niet bewezen dat het goedkoper is, maar je wint er wel enkele centimeters ruimte mee. In ons land doet dat ertoe.”

De stenen worden zelfs zó dun, dat ze geen stenen meer genoemd kunnen worden, maar eerder steenstrips. “Het ziet eruit als steen, maar is het vaak niet eens meer”, legt Van den Akker uit. “Het is dan een combinatie van zand en aardolie. Het is snel en eenvoudig toe te passen, maar het product is lastig weer uit elkaar te halen en kan nooit meer hergebruikt worden. Dat zijn grote nadelen.”

Houten huis, stenen schil

Een andere, opvallende trend die Mulder en Van den Akker zien, komt uit België. Daar bouwt een architectenbureau (BLAF) houten binnenhuizen, die volledig omhuld zijn door een zichzelf dragende bakstenen buitenmuur. Het binnenhuis kan steeds opnieuw worden ingedeeld en aangepast aan nieuwe functies, terwijl de buitenkant onveranderd blijft en zo generaties lang meegaat. Toch verwachten Van den Akker en Mulder dat we de trend van de dunnere stenen in Nederland meer zullen gaan zien.

Robotisering

Het gebrek aan metselaars is ook een reden waarom de branche noodgedwongen moet veranderen. “Het is een nichevak aan het worden en naar verwachting zal het tekort aan metselaars alleen maar toenemen”, vertelt Van den Akker.

Ook de huidige tijd waarin AI en robots in opkomst zijn, speelt mee. “AI speelt op dit moment nog geen uitvoerende rol, maar kan zeker meedenken over het optimaliseren van processen”, vertelt Mulder. “Wel krijgen we te maken met robotisering waarbij robots mogelijk het metselwerk gaan doen, al staat die ontwikkeling nog in de kinderschoenen. Bakstenen hebben kleine maatverschillen en ik verwacht dat details in metselwerk handwerk blijven vereisen.”